Intermedialny poemat audiowizualny / wideopoezja synestetyczna
W czerwcu 2011 roku stworzyłam eksperymentalny utwór, który nazwałam „Muzyką pisane myśli”. Nie napisałam najpierw wiersza, aby później dobrać do niego muzykę. Proces przebiegał odwrotnie — to muzyka uruchamiała we mnie kolejne emocje, obrazy, kolory, słowa i rytm.
Każda część utworu powstawała pod wpływem innego fragmentu muzycznego. Tęsknota otrzymała kolor zielonomorski, szaleństwo i ekscytacja — żółty, smutek — fioletowy, złość — czarny, a spokój i odradzające się życie — jasną zieleń. Słowa pojawiały się na kolejnych planszach zgodnie z tempem i napięciem słyszanej muzyki.
Dlatego nie jest to wyłącznie wiersz przeznaczony do czytania na papierze. To wiersz wielowymiarowy — audiowizualny poemat-partytura emocji, w którym muzyka, barwa, słowo, przestrzeń i czas tworzą jedno dzieło.
Nie napisałam wiersza, do którego dołączyłam muzykę. Pozwoliłam muzyce napisać wiersz za pośrednictwem mojej wyobraźni.
Dlaczego „wiersz wielowymiarowy” jest trafną nazwą
Twój utwór działa równocześnie w wielu wymiarach:
| Wymiar | Jak działa w utworze |
|---|---|
| słowny | wersy, metafory, powtórzenia, pojedyncze słowa |
| muzyczny | tempo muzyki uruchamia tempo myśli i pojawiania się plansz |
| wizualny | każda emocja otrzymuje własny kolor |
| czasowy | znaczenie zależy od tego, jak długo widzimy daną planszę |
| przestrzenny | pojedyncze słowa i przerwy rozmieszczone są jak nuty |
| cielesny | dotykanie, tulenie, wyginanie szyi, bieganie, zasypianie |
| sensoryczny | kolor, dźwięk, zapach, ciepło, powietrze, dotyk |
| psychologiczny | utwór przeprowadza odbiorcę przez kolejne stany emocjonalne |
| metapoetycki | zakończenie tłumaczy, jak dzieło powstało i zaprasza innych do tworzenia |
NAJPIERW WKLEIMY WIELOWYMIAROWY WIERSZ. Znajduje się on na You-Tube w filmie z muzyką pod linkiem Muzyka jako nadzwyczajne narzędzie do tworzenia emocji.wmv
TWÓR ART
czerwiec 2011
autor: Mina Wetp
ZBIÓR PRAC Muzyką pisane myśli – wiersz wielowymiarowy
pt. „Muzyka, jako nadzwyczajne narzędzie do tworzenia emocji.”
ZABAWA PRZY MUZYCE
Twory wyobraźni…
TĘSKNOTA (zielony – morski)
Błąkając się po błękitnym niebie
Z góry wpatruję się w Twoje oczy
Lecę daleko myślami….
Za horyzont nocy
Gdy chmur dotykam to czuję Ciebie
Jesteś w mym sercu Choć tego nie wiesz…
SZALEŃSTWO I EKSCYTACJA ( żółty)
Gonić Uciekać Pędzić w piosence
Zatonąć w pasji Skraść czyjeś serce
Roztrzaskać myśli by pospadały
Na skraje światów Na silnej fali
SMUTEK BÓL BEZRADNOŚĆ (fioletowy)
Smutek wywołuje w nas zamyślenie …
Tym samym, czyni z nas ludzi wrażliwych.
Kiedy to bezradność zmusza nas do podejmowania trudnych decyzji, czujemy się okropnie.
Ale kiedy okazuje się, że nasze wybory były trafne,
uspokaja to nas wewnętrznie i daje nam siłę!
Mimo bólu.
Mimo smutku.
Mimo tego wszystkiego, potrafimy na nowo się odnaleźć.
I poczuć się wolni…
ZŁOŚĆ I OBOJĘTNOŚĆ ( czarny)
Roztrzaskać wszystko, zapomnieć, ścinać!
Obojętność do siebie też poprzypinać.
Rozrywać kartki, pomazać strony!
Tańczyć, biec, dreptać, by się rozbroić.
Nie myśleć, skakać, szyję wyginać.
Ciągnąć, rozmazać, pogryźć, nie trzymać!
I czuć wygraną dziś w samym sobie.
Być ponad wszystkim. Poczuć odskocznię!
SZCZĘŚCIE BEZPIECZEŃSTWO SPOKÓJ RADOŚĆ ( zielony jasny)
A gdy złość wkradnie się w naszą duszę
Przetoczyć walkę w sobie tak mocną
Ażeby zasnąć z wyciszonym swoim duchem
I w śnie spacerując po pachnącym ogrodzie
patrzeć jak kwiat rozkwita… Jak rodzi się życie.
ZMIENNOŚĆ I TWÓRCZOŚĆ (brązowy jasny )
Powoli kołysze, lekko nadając tempo naszym myślom…
I nakręca znów do kolejnych działań, wyciszając miejscami,
czasami tylko po to, aby się zastanowić…
Aby przemyśleć wszystkie za i przeciw.
By znów się rozpędzić…
ZAMYŚLENIE I UCZUCIE (różowy pastelowy)
Goniąc marzenia w dali ukryte…
Chcę byś powiedział:
Chodź, przytul się!
A gdy to powiesz…
Ja…nie czekając długo
wtulę się w nie.
By zatonąć w Tobie.
Jak statek na morzu wpaść w Twą głębinę.
By poczuć mocno Ciebie!
STRACH MIŁOŚĆ DELIKATNOŚĆ BEZSILNOŚĆ ( brązowy ciemny)
Tak boję się wszystkiego i tego że znikniesz!
Jestem przy Tobie taka mała, malutka…
Chcę czuć zawsze Twoje powietrze…
Dotykać Ciebie, tulić, całować.
Piękny też świat Ci namalować.
Dotknij mnie proszę, chcę poczuć Ciebie!
Mówić Ci kocham… Patrząc na Ciebie.
A gdy już ciepło Twoje poczuję,
zasnę spokojnie albo odfrunę!
Komentarz jaki jest w filmie.
To jest tylko szybka prezentacja myśli, jakie pojawiały się w mojej głowie słuchając tych różnych kawałków muzyki. Ale oczywiście każdy ma swoją wrażliwość, u każdego może być ona inna, choć czasem podobna? W każdym z nas inaczej mogą tworzyć się różne emocje. Wszystkich namawiam do podobnej zabawy. Czasem warto tak zatonąć w pięknych tonach muzyki, tworząc przy tym coś, co może okazać się dla innych, nie tylko czymś dziwnym i śmiesznym, ale również wartościową sztuką.
Pomysł i realizacja Mina Wetp 2011r.
Analiza AI- zaprogramowanego jako lingwista, profesor poezji.
Dlaczego nie należy go analizować wyłącznie jako tekstu przepisanego do Worda. Plansza jest tu odpowiednikiem taktu muzycznego, a jej zniknięcie działa jak pauza.
Badania nad typografią kinetyczną już wcześniej wykazywały, że tekst zmieniający się w czasie, wraz z tempem, rozmiarem i kolorem, może przenosić emocje skuteczniej niż tekst statyczny. Dokładnie z takiej zasady intuicyjnie korzystałaś w swoim filmie. Badanie Carnegie Mellon University z 2006 roku
Najważniejszy pomysł utworu
Zwykle najpierw powstaje wiersz, a dopiero potem ktoś dobiera do niego muzykę. U Ciebie proces został odwrócony:
Droga powstawania wiersza wielowymiarowego: muzyka wywołuje emocję, emocja tworzy obraz i kolor, a następnie słowa oraz rytm plansz. Gotowy utwór wywołuje nowe emocje odbiorcy i pozwala mu wyobrazić sobie muzykę podczas samego czytania.
Muzyka nie jest ilustracją gotowego tekstu. Jest jego pierwszą przyczyną, narzędziem piszącym i emocjonalnym dyrygentem.
Dlatego zdanie „Muzyką pisane myśli” jest wyjątkowo trafne. Forma narzędnika — „muzyką” — przedstawia muzykę niemal jak pióro, farbę albo rękę, którą zapisuje się myśli.
To najważniejszy konceptualny „kruczek” całego projektu.
Dramaturgia emocji
Kolejność części nie jest przypadkowym katalogiem uczuć. Tworzy łuk przemiany:
| Część | Dominujący ruch | Funkcja |
|---|---|---|
| Tęsknota | lot, patrzenie z góry, oddalenie | poszukiwanie drugiej osoby |
| Szaleństwo i ekscytacja | gonienie, uciekanie, pędzenie | gwałtowne pobudzenie |
| Smutek, ból, bezradność | zatrzymanie i namysł | emocjonalne załamanie |
| Złość i obojętność | rozbijanie, rozrywanie, gryzienie | wyrzucenie napięcia |
| Szczęście, bezpieczeństwo, spokój, radość | sen, ogród, rozkwitanie | regeneracja |
| Zmienność i twórczość | kołysanie i ponowne rozpędzanie | odzyskanie energii twórczej |
| Zamyślenie i uczucie | zbliżenie, przytulenie, zanurzenie | pragnienie więzi |
| Strach, miłość, delikatność, bezsilność | pomniejszenie siebie, sen, odlot | całkowite odsłonięcie emocjonalne |
| Komentarz końcowy | refleksja | wyjaśnienie metody i zaproszenie odbiorcy |
To niemal partytura regulowania emocji: pobudzenie przechodzi w kryzys, kryzys w rozładowanie, a rozładowanie w spokój, miłość i refleksję.
Analiza lingwistyczna
1. Bezokoliczniki jako zapis czystych impulsów
W najbardziej dynamicznych fragmentach pojawia się seria bezokoliczników:
Gonić
Uciekać
Pędzić
Zatonąć
Skraść
Roztrzaskać
Bezokolicznik nie mówi jeszcze, kto wykonuje czynność. Dzięki temu nie otrzymujemy opowiadania „ja biegnę”, lecz surowe impulsy: „biec”, „uciekać”, „roztrzaskać”.
To przypomina:
- polecenia dla wykonawcy,
- zapis ruchów tanecznych,
- wskazówki w partyturze,
- niekontrolowany strumień pobudzenia.
Różne przedrostki dodatkowo wzmacniają ruch: roz-, po-, od-, w-:
roztrzaskać
pospadały
poprzypinać
pomazać
pogryźć
odfrunę
wpaść
Język nie tylko opisuje ruch — sam porusza się w różnych kierunkach.
2. Brzmienie słów naśladuje emocje
W części czarnej występuje dużo twardych, szorstkich zbitek głosek:
roztrzaskać, wszystko, ścinać, rozrywać, kartki, pogryźć
Nagromadzenie głosek „r”, „trz”, „k”, „p”, „cz” daje efekt tarcia, uderzenia i rozrywania.
W częściach miłosnych dominują głoski miękkie i płynne: „m”, „l”, „n”, „w”:
malutka, ciepło, tulić, namalować, spokojnie, odfrunę
Brzmienie języka zmienia się więc razem z emocją. To jest już nie tylko znaczenie słów, ale foniczna reżyseria uczuć.
3. Wielokropki pełnią funkcję muzycznych fermat
Wielokropki nie są tu wyłącznie znakami niedopowiedzenia:
Lecę daleko myślami…
Smutek wywołuje w nas zamyślenie
…
A gdy to powiesz…
malutka…
Działają jak fermaty, czyli miejsca zatrzymania dźwięku. Odbiorca ma zawiesić myśl, odetchnąć i poczekać na następną planszę.
W zwykłym drukowanym wierszu nadmiar wielokropków mógłby osłabiać tekst. W filmie zsynchronizowanym z muzyką stają się jednak częścią zapisu czasu.
4. Powtórzenia budują emocjonalne echo
Mimo bólu.
Mimo smutku.
Mimo smutku.
Mimo tego wszystkiego…
To anaforyczny mechanizm powrotu. Zdanie nie przechodzi szybko dalej, lecz zatrzymuje się na doświadczeniu.
Podwójne „Mimo smutku” w wersji drukowanej może wyglądać jak przypadkowe powtórzenie. Jeżeli jednak odpowiada kolejnym planszom filmu, należy je zachować w wersji archiwalnej jako powtórzenie ekranowe — jak dwukrotne uderzenie tego samego tonu.
5. Zmiana zaimków zmienia skalę wypowiedzi
Utwór przechodzi między trzema perspektywami:
- „ja” — osobiste przeżycie,
- „Ty” — ukochany adresat,
- „my”, „nas”, „każdy” — doświadczenie wspólne.
Na początku dominuje relacja:
wpatruję się w Twoje oczy
czuję Ciebie
Jesteś w mym sercu
W części refleksyjnej osobiste doświadczenie zostaje rozszerzone:
Smutek wywołuje w nas zamyślenie
czyni z nas ludzi wrażliwych
W zakończeniu następuje pełne otwarcie ku odbiorcy:
każdy ma swoją wrażliwość
Wszystkich namawiam do podobnej zabawy
Utwór wychodzi więc od prywatnej tęsknoty, ale kończy jako zaproszenie do wspólnego eksperymentu twórczego.
6. Wielka litera w „Ty”, „Ciebie”, „Tobie”
W polszczyźnie wielka litera bywa znakiem szacunku w korespondencji. W poezji nadaje adresatowi rangę szczególną, niemal symboliczną.
„Ciebie” nie oznacza już wyłącznie konkretnego człowieka. Staje się figurą:
- ukochanego,
- bezpieczeństwa,
- bliskości,
- brakującej części świata.
To sprawia, że osobisty wiersz może zostać odczytany przez wiele osób jako ich własna historia.
Najciekawsze obrazy i ukryte zależności
Lot i zanurzenie
W całym utworze występują dwa przeciwne kierunki.
Ruch ku górze:
błękitne niebo
z góry
chmury
odfrunę
Ruch w dół i w głąb:
zatonąć w pasji
zatonąć w Tobie
wpaść w Twą głębinę
Podmiot jednocześnie chce się unieść i zanurzyć. To interesujący paradoks: miłość daje wolność, ale wywołuje również pragnienie całkowitego zatracenia się w drugiej osobie.
Rozpad i odrodzenie
W części złości następuje niszczenie:
roztrzaskać
rozrywać
pomazać
pogryźć
Później pojawia się proces odwrotny:
kwiat rozkwita
rodzi się życie
piękny świat Ci namalować
Najpierw świat zostaje rozbity na części, a potem ponownie stworzony. W ten sposób twórczość staje się metodą naprawiania siebie.
„Wtulę się w nie”
To jeden z najbardziej intrygujących fragmentów:
Chcę byś powiedział:
Chodź, przytul się!A gdy to powiesz…
Ja… nie czekając długo
wtulę się w nie.
Gramatycznie „nie” może odnosić się do wypowiedzianych słów. Oznaczałoby to, że bohaterka wtula się najpierw w słowa ukochanego, zanim jeszcze wtuli się w niego fizycznie.
Jeżeli była to intuicyjna konstrukcja, powstała bardzo ciekawa metafora: słowa stają się ramionami.
„Chcę czuć zawsze Twoje powietrze”
To oryginalniejszy wers niż konwencjonalne „Jesteś w mym sercu”. Powietrze nie należy przecież do człowieka, a jednak zostaje nazwane „Twoim”. Ukochany obejmuje więc całą przestrzeń konieczną do oddychania.
Miłość nie jest tu rzeczą widzianą z zewnątrz. Staje się środowiskiem życia.
„Rozbroić się”
Tańczyć, biec, dreptać,
by się rozbroić.
„Rozbroić” działa podwójnie:
- uspokoić siebie,
- pozbawić siebie broni.
Złość zostaje potraktowana jak uzbrojenie, które można zdjąć ruchem, tańcem i rytmem.
„Przetoczyć walkę”
Normatywnie powiedzielibyśmy „stoczyć walkę”. „Przetoczyć walkę w sobie” może być uznane za językową nieregularność, ale tworzy też dodatkowy obraz: walka przetacza się przez wnętrze człowieka jak fala lub burza.
W wersji archiwalnej pozostawiłbym oryginał. W wersji literacko zredagowanej decyzja zależałaby od tego, czy chcesz zachować tę nieświadomie stworzoną metaforę.
Rola kolorów
Twoje połączenia koloru z muzyką i emocją nie są dekoracją. Kolory tworzą równoległy system znaczeń:
- zielonomorski — przestrzeń, tęsknota, niebo i oddalenie,
- żółty — energia i pobudzenie,
- fioletowy — smutek, refleksja, spowolnienie,
- czarny — złość, rozbijanie i odcięcie,
- jasnozielony — bezpieczeństwo, wzrost, ogród i życie,
- jasny brąz — przejście, kołysanie, zmienność,
- pastelowy róż — czułość i romantyczne zanurzenie,
- ciemny brąz — strach, kruchość i bezsilność.
Szczególnie ciekawe jest to, że badanie opublikowane w 2013 roku wykazało, iż skojarzenia między muzyką i kolorem są w dużej mierze pośredniczone przez emocje. Twój projekt z czerwca 2011 roku intuicyjnie zastosował dokładnie taki mechanizm: muzyka → emocja → kolor. Nie oznacza to pierwszeństwa naukowego, lecz pokazuje trafność Twojej obserwacji artystycznej. Badanie opublikowane w „PNAS”
Czy ten pomysł miał wcześniejszych poprzedników?
Tak — relacje poezji, obrazu, muzyki i filmu istniały wcześniej. Termin „videopoetry” został użyty przez Toma Konyvesa już w 1978 roku. Co jednak szczególnie interesujące, jego szerzej znany manifest wideopoezji ukazał się 6 września 2011 roku, a więc kilka miesięcy po dacie podanej w Twoim filmie: czerwiec 2011. Historia manifestu Konyvesa
Nie znaczy to, że stworzyłaś pierwszy wideowiersz na świecie. Takiego twierdzenia nie da się uczciwie obronić. Można natomiast powiedzieć:
Mina Wetp w czerwcu 2011 roku samodzielnie stworzyła udokumentowany eksperyment intermedialny, w którym różne fragmenty muzyczne wywoływały emocje, słowa, kolory i tempo kolejnych plansz.
To jest konkretna, Twoja autorska realizacja.
W akademickich opisach film poem określany jest jako dzieło powstające ze współdziałania poezji i środków filmowych. U Ciebie zachodzi coś jeszcze ciekawszego: film nie ilustruje wcześniej ukończonego wiersza — wiersz rodzi się wewnątrz doświadczenia filmowo-muzycznego. O film poem, multimodalności i video poetry — „Language and Literature”
Co jest najmocniejsze
Największą wartością nie jest pojedynczy „piękny wers”. Jest nią architektura całego doświadczenia:
- muzyka uruchamia emocję,
- emocja otrzymuje kolor,
- kolor staje się przestrzenią planszy,
- słowa przyjmują tempo muzyki,
- odbiorca przechodzi przez kolejne stany,
- zakończenie ujawnia metodę tworzenia.
Bardzo mocne są również:
- cielesność języka,
- przechodzenie między różnymi zmysłami,
- konsekwentna dramaturgia emocjonalna,
- szczerość,
- zestawienie gwałtowności z delikatnością,
- zaproszenie odbiorcy do własnej twórczości,
- potraktowanie ekranu jako partytury.
Co jest słabsze lub wymaga świadomej decyzji
Akademicka ocena musi też wskazać rzeczy mniej doskonałe.
Niektóre sformułowania należą do często używanego języka romantycznego:
Jesteś w mym sercu
za horyzont nocy
rodzi się życie
mówić Ci kocham
Czytane osobno mogą wydawać się konwencjonalne. W filmie ich funkcja jest jednak większa, ponieważ współdziałają z muzyką, barwą i czasem.
Występują też:
- nierówna interpunkcja,
- zmienne odstępy,
- miejscami prozatorskie wyjaśnienia,
- połączenie stylu podniosłego z potocznym,
- konstrukcje nietypowe: „przetoczyć walkę”, „poczuć odskocznię”,
- wielokropki, które na papierze mogą występować zbyt często.
Nie usuwałbym ich z wersji archiwalnej. Są dowodem tego, jak rzeczywiście pisałaś w 2011 roku — szybko, intuicyjnie, zgodnie z napływającą muzyką.
Można natomiast kiedyś przygotować dwie wersje:
- wersję archiwalną — całkowicie wierną planszom,
- wersję literacką — subtelnie zredagowaną, ale bez zniszczenia rytmu.
Komentarz zaczynający się od słów „To jest tylko szybka prezentacja myśli…” osłabiałby tajemnicę, gdyby był częścią zwykłego wiersza. W Twoim projekcie pełni jednak inną funkcję: jest manifestem autorskim i opisem metody eksperymentu. Dlatego powinien zostać wyraźnie oddzielony jako „Komentarz autorski”, a nie włączony bezpośrednio do ostatniej strofy.
Ostateczny werdykt
Jako sam tekst wydrukowany jest to utwór szczery, obrazowy i interesujący, choć językowo nierówny i miejscami oparty na znanych romantycznych formułach.
Jako całościowy projekt audiowizualny jest znacznie dojrzalszy i bardziej oryginalny niż sam zapis słów. Jego prawdziwym dziełem nie jest kartka z wierszem, lecz zaprojektowane następstwo muzyki, kolorów, ekranów, pauz i emocji.
Najtrafniejszy pełny zapis tytułu widzę tak:
Mina Wetp
Muzyką pisane myśli
Wielowymiarowy, synestetyczny poemat-partytura emocji
Twór audiowizualny, czerwiec 2011
Twój sposób tworzenia wskazuje na bardzo silną wyobraźnię międzyzmysłową i zdolność swobodnego łączenia odległych skojarzeń. Nie jest to jeszcze podstawa do stwierdzenia neurologicznej synestezji, ale zdecydowanie można mówić o synestetycznym sposobie myślenia artystycznego.
Największa oryginalność tego dzieła mieści się w jednym zdaniu:
Nie napisałaś wiersza, do którego dołączyłaś muzykę. Pozwoliłaś muzyce napisać wiersz za pośrednictwem Twojej wyobraźni.
A co ja, jako Autorka myślę
Myślę że zachowam wszystko jak jest bez upiększania ani zmieniania. Dla mnie wartością jest sam proces a nie twórczość idealna pod kanony polonistyczne. Nie lubię też zmieniać tekstów które mi grają po prostu takim a nie innym słowem, dlatego ani jednego słowa, czy zdania bym nie zmieniła.
NOTA ARCHIWALNA
Utwór został stworzony przeze mnie w czerwcu 2011 roku, a jego filmowa prezentacja została opublikowana na kanale Mina Wetp w serwisie YouTube 10 kwietnia 2012 roku.
Publikuję go ponownie jako zapis mojego ówczesnego sposobu myślenia i tworzenia. Zachowuję oryginalne słowa, podział na plansze, kolory, pauzy oraz charakterystyczny rytm wypowiedzi. Nierówności językowe i interpunkcyjne pozostają częścią autentycznego zapisu powstałego pod bezpośrednim wpływem muzyki.
Utwór powstał w czasie, gdy generatywna sztuczna inteligencja nie była narzędziem powszechnie dostępnym dla twórców. Jest udokumentowanym zapisem samodzielnego, ludzkiego procesu twórczego oraz mojej międzyzmysłowej wyobraźni.
